Zvanična stranica - dr.Zijad Ljakić

أهل السنة والجماعة‎‎

SAVREMENA PITANJA / AKTUELNE TEME

IZBORI I GLASANJE

Od literature, do koje sam došao prilikom pripremanja ove teme mimo fetvi savremenih učenjaka, koja opširnije obrađuje tematiku izbora i glasanja su četiri knjige:

Prva: magistarska disertacija pod naslovom "Izbori i njegovi propisi u islamskom pravu" autora Fahda El-'Adžlana odbranjena na Univerzitetu Melik Saud.

Od stvari koje je bitno spomenuti na ovom mjestu koje obrađuje ova studija je sljedeće: Definicija glasanja – glasanje je način na osnovu kojeg građani ili dio njih izaberu one sa kojima su zadovoljni pomoću čega stiču pravo namjesništva ili određene funkcije za koju su izabrani. Postoje četiri vrste glasanja: glasanje za izbor predsjednika, parlamentarni izbori, referendum i općinski izbori.

Historijski nastanak demokratije i demokratskih izbora se vraća na staru Grčku, kada su Grci primjenjivali direktni princip demokratije tako što bi pojedinci iz naroda direktno učestvovali u donošenju odluka bez delegata ili posrednika.

Međutim, ovakav vid demokratije je bio neizvodljiv u velikim državama i gradovima te se promijenio u pretvorio u demokratiju predstavničke vlasti, tj. izabirali bi se predstavnici iz naroda koji bi predstavljali narod u vlasti.

Prva država koja je primijenila predstavnički delegatski sistem je Engleska i to od 1265. godine. Tek sredinom dvadesetog stoljeća se proširio princip formiranja vlasti na delegatskim i predstavničkim osnovama u mnogim zemljama svijeta.

Žena nije učestvovala na demokratskim izborima sve do kraja drugog svjetskog rata kada je počelo njeno masovno učestvovanje na izborima. Prvo  učestvovanje žena na izborima je bilo 1880. god. i to samo u jednoj američkoj pokrajini, 1920. je njeno učestvovanje bilo na nivou svih američkih pokrajina.

U Britaniji je žena prvi put glasala 1928. a u Francuskoj 1944. godine. Od tada počinje njeno masovno učestvovanje na izborima na svim nivoima vlasti.

Što se tiče šerijatskog statusa glasanja, autor studije navodi da nema razilaženja među učenjacima da je glasanje dozovljeno od strane Ehlul-halli vel-'akdi, tj. učenjaka, stručnjaka, uglednih i uticajnih ljudi, kada između sebe izabiru imama.

Na ovakav način su izabrani Ebu Bekr i Osman, radijallahu anhuma. A razišli su se oko savremenog oblika glasanja gdje pravo glasanja imaju svi ljudi na dva mišljenja:

prvo – da nema smetnje da muslimani uzmu ovakav način izabiranja predstavnika vlasti na čemu je većina savremenih učenjaka,

drugo – zabrana upotrebe glasanja na ovakav način na čemu je manji dio učenjaka. Autor nije spomenuo mišljenje onih koji pretjeruju u tekfiru i koji smatraju da je glasanje kufr i širk. Ovdje treba napomenuti da učenjaci kada govore o dozvoli ili zabrani glasanja da ne misle na glasanje za delegate, vladare i slično koji će donositi zakone oprečne Šerijatu, nego na državu koja sudi i vlada po onome što je Allah objavio.

Druga: knjiga pod naslovom "Osvjetljavanje tmina - Otkrivanje štetnosti i šubhi izbora" autora Muhammeda ibn Abdulvehhab El-'Abdeli, koji je učenik jemenskog šejha Mukbila ibn Hadija El-Vadi'ija. U suštini knjiga predstavlja raspravu i odgovor tzv. Medhalijevaca (Džami'ijin) na one koje oni zovu Hizbijinima (sve džemate koji ne vide smetnju u učestvovanju u glasanju).

Treća: "Savremene fikhske studije" autora Abdulkerima Zejdana gdje je pola knjige posvećeno glasanju u muslimanskim i kjafirskim zemljama sa osvrtom na demokratiju. Suština njegovog istraživanja je dozvola uvođenja glasanja u muslimanskim zemljama radi izabiranja vladara i ostalih članova vlasti na raznim nivoima vlasti, dok je učestvovanje muslimana na izborima u kjafirskim zemljama dozovljeno ako u tome ima koristi za Islam i muslimane. Nije naveo stav onih koji smatraju da je glasanje širk ili kufr nego samo stav onih koji zabranjuju glasanje.

Četvrta: "El-Ihtilafat el-fikhijje" autora Muhammeda Abdullatifa Mahmuda koji na nekih dvadesetak stranica iznosi stav El-Ezhara, selefija, pokreta "Ihvanu muslimin" koji dozvoljavaju glasanje, zatim džemata "Tekfir i hidžra", džemata "El-Džema' el-islamijje" i džemata "El-Džihad" koji ga zabranjuju i smatraju kufrom i širkom. Ova dva zadnja džemata smatraju da je zabranjeno glasanje i da predstavlja kufr i širk, kao što je već rečeno, a da su delegati u parlamentu države koja ne sudi po Šerijatu kjafiri samim ulaskom u parlament. Treba napomenuti da su se ova dva džemata raspala nakon 2000. godine i da su se njihove vođe pokajale za ono na čemu su bili i što su do tada radili te su javno zatražili oprost od egipatske nacije zbog učinjenih zločina: atentata, ubistava, podmetanja eksplozija i slično.

U narednom tekstu je rezime onog što se nalazi u ovim knjigama i fetvama učenjaka.

Naime, izbori i glasanje su pitanje oko kojeg danas radnici na polju dave imaju dva stava koji su jedan drugom oprečni i suprotni i treći koji je sredina između ova dva a koji je najbliži istini, a Allah zna najbolje.

Prvo mišljenje: da je glasanje kufr ili širk.

Ovo je stav onih koji se pretjerano bave tekfirom koji ovo pitanje posmatraju kao čistu akidetsku mes'elu, poput bivših džemata "El-Džema' el-islamijje" i "El-Džihad" i poznatih tekfirdžijskih šejhova.
Njihovo argumentiranje se sadrži u sljedećem: pošto su izbori dio demokratskog sistema i vladnja, a demokratija je nova vjera koja je po Šerijatu izgrađena na kufru, organizovanje izbora po njima nije dozvoljeno. A glasanje je kufr, jer glasanjem se daje glas onima koji ne sude po Šerijatu i postavljaju zakone koji su proizvod ljudskih mozgova i protivni onome što je Allah, tebareke ve teala, objavio. Jedna grupa onih koji zastupaju ovakvo tumačenje smatraju da sam čin glasanja izvodi muslimana iz vjere, dok druga grupa smatra da je glasanje kufr a samog glasača ne izvode iz vjere nego zavisi od njegovog stanja.

KOMENTAR:

Ispravno je da pitanje izbora i glasanja nije čisto akidetska mes'ela osim onoliko koliko je i svako drugo fikhsko pitanje vezano za akidu. Izbor i glasanje je pitanje šerijatske politike (sijase šer'ijje) i fikhskih propisa vezanih za izbor, šartove, ovlasti i obaveze halife ili vladara muslimana (el-ahkamus-sultanije) i ostalih nižih nosioca vlasti. Te se postavlja pitanje da li je glasanje kao vid izabiranja vladara i drugih političkih funkcija oprečna šerijatskom načinu izabiranja nosioca vlasti te je zabranjeno ili u tome nema preciznog šerijatskog teksta nego zavisi od vremena, sredine i okolnosti. I jedno i drugo su dva mišljenja savremenih učenjaka.

Tačno je da je demokratija zasnovana na kufru i da je oprečna propisima Islama, međutim nazvati je vjerom je neprihvatljivo, jer je demokratija vid društvenog uređenja kao i bilo koji drugi, poput monarhijskog, republikanskog, kraljevskog i slično. Zatim glasanje samo po sebi niti je kufr niti iman, nego metod izabiranja jedne od više osoba za unaprijed određenu ulogu. Osim ako osoba uz glasanje ima uvjerenje da je sistem demokratskih izbora i glasanja onako kako je to u kjafirskim zemljama bolji od onoga sa čime je došao Šerijat po ovom pitanju onda je to kufr.

Sa druge strane, pročitao sam ogroman broj fetvi i stavova mjerodavnih savremenih učenjaka o propisu izbora i glasanja a da nisam našao da je iko od njih rekao da je sam čin glasanja kufr, niti ovo pitanje vezao za kufr u taguta, tevhid i slično, izuzev nekoliko samozvanih šejhova koji su poznati po pretjerivanju u tekfiru.

Autor knjige "Osvjetljavanje tmina - Otkrivanje štetnosti i šubhi izbora" Muhammeda El-'Abdeli navodeći štetnosti glasanja od prvih stvari koje navodi je da glasanje potpada pod širk u pokornosti Allahu. On kaže: "Glasanje ulazi u činjenje širka Allahu, i to u širk pokornosti, jer je glasanje dio demokratskog sistema a ovaj sistem su postavili neprijatelji Islama da bi odvratili muslimane od njihove vjere. Pa ko prihvati taj sistem i bude zadovoljan sa njim, pozivajuću u njega i uvjeren u njegovu ispravnost postao je poslušan neprijateljima Islama u suprostavljanju Allahovoj naredbi, to je čisti širk u pokornosti Allahu" . Njegova tvrdnja da su demokratski sistem postavili neprijatelji

Islama kako bi odvratili muslimane od vjere je u najmanju ruku netačna jer je demokratija nastala u staroj Grčkoj u gradovima Atina i Sparta više od 500 godina prije pojave Islama. A što se tiče toga da musliman bude zadovoljan sa demokratskim sistemom kakav je na Zapadu, poziva u njega i da bude uvjeren u njegovu ispravnost onda nema sumnje je to kufr u pokornosti Allahu. Pa tako njegovo (autora ove knjige) nazivanje izbora i glasanja širkom i kufrom ne potpada pod stav onih koji pretjeruju u tekfiru i ne priliči da se pozivaju na njegovu knjigu i njegovo argumentiranje.

Drugo mišljenje je da su izbori i glasanje šerijatski prihvatljivi za koje postoje dokazi u Šerijatu, što je oprečno i suprotno prethodnom. Ovaj stav zastupaju mnogi savremeni učenjaci i istraživači i džemat Ihvanu muslimin i oni koji rade po njihovom menhedžu.

Ovaj džemat smatra da su demokratski izbori i glasanje put kojim se može doći do uspostavljanja islamske države i ponovnog vraćanja hilafeta. Neki od njih izjavljuju čak da je u demokratiji spas ovom Ummetu, i da demokratija predstavlja suštinu Islama, a da su političke stranke poput razilaženja ashaba u fikhskim pitanjima.

Zbog toga oni osnivaju političke stranke i prave predizborne kampanje i većinu svojih davetskih aktivnosti usmjeravaju tom cilju, tj. izborima i glasanju. A da bi pobijedili na izborima potrebno je da oko sebe okupe što više ljudi. Okupljanje što većeg broja ljudi zahtijeva prešućivanje i udaljavanje od pitanja oko kojih postoji razilaženje među učenjacima pa makar ona bila i akidetska pitanja.

Tako su moto ovog džemata postale riječi njenog osnivača: RADIMO NA ONOME OKO ČEGA SE SLAŽEMO, A OPRAVDAVAJMO JEDNI DRUGE U ONOME OKO ČEGA SE RAZILAZIMO. Ova "širina" u davetskom radu garantuje zbližavanje sa ekstremnim novotarima, tako da su redovi džemata često bili popunjeni sufijama, šijama i ostalim novotarima, čak šta više ulazi se u savez sa sekularističko-ateističkim strankama a desi se i da kršćani budu članovi političke stranke samog džemata.

Od dokaza sa kojima dokazuju propisanost izbora i glasanja su kur'anski tekstovi kojima Uzvišeni obavezuje čitav Ummet da izvršava šerijatske kazne, vodi dzihad i slično, a Ummet to radi izabiranjem predstavnika (delegata) koji ga predstavljaju, a to se radi putem izbora i glasanja.

KOMENTAR: Dokaz sa kojim dokazuju propisanost izbora i glasanja bi bio prihvatljiv da su nam Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, ashabi ili selef ovog Ummeta tako protumačili te tekstove ili u praksi primjenili. Međutim, ono što se ne može negirati je da su kolonijalisti donijeli u islamske zemlje ovaj novi sistem izabiranja vlasti a koji je u mnogim stvarima oprečan šerijatskom. Bavljenje ovog džemata (i onih koji su na tom menhedžu) osnivanjem stranke, predizbornim kampanjama, izborima i glasanjem, davajući tim stvarima veći značaj nego što im pripada, odvelo je ovaj džemat u mnoge šerijatsko-sporne momente. Od njih su: zapostavljanje rada na popravljanju akidetskih devijacija među muslimanima, prešućivanje raširenih novotarija, ostavljanje, minimaliziranje i nepraktikovanje sunneta i činjenje bidata pod izgovorom mudrog rada u davi, izricanje izjava u kojima ima kufra od strane njihovih vođa, davanje šerijatsko neosnovanih olakšica običnim masama, odricanje od mnogih islamskih principa radi politike, i mnoge druge stvari, a sve to radi okupljanja i pridobijanja što većeg broja pristalica, jer ako ne bi ovako radili odbili bi mnoge potencijalne pristalice. Da se zaključiti da je pretjerano bavljenje političkim strankama, predizbornim kampanjama, izborima i glasanjem uticalo na sam menhedž u davetskom radu ovog džemata i učinilo ga fleksibilnim i prilagodljivim stanju na terenu pa makar to bilo oprečno šerijatskim propisima.

Treći stav, koji je sredina između dva prethodna i koji je hak po ovom pitanju, je sadržan u sljedećem. Pitaje izbora i glasanja je pitanje šerijatske politike (sijase šer'ijje) i fikhskih propisa vezanih za izbor, šartove, ovlasti i obaveze halife ili vladara muslimana (el-ahkamus-sultanije).

Neophodno je ovdje da razdvojimo dva stanja: prvo - propis organizovanja izbora i glasanja od strane muslimana kada mogućnost izbora u načinu izabiranja vlasti, i drugo - učešće muslimana u tome kada im je nametnuto sa strane i nemaju izbora osim da učestvuju ili ne. Izbori i glasanje koji se sprovode u islamskim zemljama, svejedno bili oni za izbor predsjednika, članove prlamenta, vijeća opština i slično, su novina koju muslimani nisu poznavali. Oni su prenešeni i uzeti od kjafirskih država nakon što su kjafiri okupirali muslimanske države i nakon što su mnogi muslimani bili očarani i oduševljeni životom i državnim sistemima kjafira pa su pohrlili u oponašanju istih.
Sam izbori i glasanje su oprečni Šerijatu i zdravoj pameti zbog sljedećeg: što određivanje kandidata počiva na na čisto materijalnoj osnovi čiji su izvori ljudska strast; u stvarnosti narod nema pravo izbora predsjednika nego izbor jednog od dvojice kandidata koje nije izabrao narod; izbor kandidata je zasnovan na medijskoj propagandi, pa čija bude jača on je pobjednik; izbore i glasanje određuje mnoštvo glasova koji dolaze od različitih nivoa ljudi gdje se izjednačuje glas između pametnih i glupih, učenih i neznalica, zena i ljudi; nakon svega ovoga samo prebrojavanje glasova uglavnom biva falsifikovano, podlozno mitu i obečanjima. Sve ovo spomenuto se dešava u „naprednim visoko-demokratskim“ zapadnim drzavama, kako oni sami prenose.

A u arapskim i islamskim zemljama glasanje je poigravanje sa običnim masama, gdje predsjednik ostaje predsjednik u procentu od 99 posto ili više. A pametne glave, učeni i stručnjaci na sve ovo nemaju uticaja, ili su smišljeno udaljeni od kandidovanja ili se njihov glas izgubi u mnoštvu glasova običnih ljudi. Nakon svega spomenutog postaje jasno da su izbori i glasanje sasvim daleko od načina izabiranja imama (vođe) muslimana kako je određeno u islamskom pravu. Takođe, većina uvjeta za kandidovanje imama su oprečna šartovima koje treba ispuniti neko da bi bio izabran za imama po Šerijatu. Pa je tako šerijatski status organizovanja izbora i glasanja zabrana, to je novi umetnuti sistem izabiranja vlasti koji je batil. Dokazi zabrane su: da je zasnovan na oponašanju kjafira, ovisan je od medijske propagande, kupovine glasova i lažnih obečanja te da počiva na mnoštvu glasova onih koji ih daju onima koji im obečavaju ostvarenje njihovih strasti bez osvrta na vjeru i ahlak. Ovo bi bio propis organizovanja izbora i glasanja od strane muslimana kada imaju mogućnost izbora u načinu izabiranja vlasti.

A ako je muslimanima nametnuto od strane nevjernika (kao kod muslimanskih manjina) ili sekularista i poltronskih režima (kao što je slučaj u većini islamskih zemalja) i nemaju izbora osim da učestvuju ili ne učestvuju, onda se čitava mes'ela vraća na ono što je poznato u šerijatskoj politici kao UMANJIVANJE ZLA I NEREDA.

Pa tako ovo pitanje biva stvar idžtihada svakog muslimana. To jest, ko procijeni da će glasanjem za određenu stranku biti bolje za Islam i muslimane i da će zlo i zulum biti manji nego da dođe na vlast druga stranka, nema smetnje da glasa.

Sa druge strane, ko procijeni da nijedna stranka ne nudi za muslimane nešto bolje od druge niti će njenom pobjedom biti zlo i zulum manji, nema smetnje da okrene leđa od svega toga. Dokaz da je dozvoljeno u ovom slučaju glasanje je fikhsko pravilo: ČINI SE MANJE ZLO OD DVA ZLA AKO JEDNO OD NIH JE NEMINOVNO.

Takođe, vadžib je svakom muslimanu da umanjuje zlo i nered koliko god je u mogućnosti, pa makar pomazući jednog fasika protiv drugog fasika ako je fisk (grijeh) prvog manji od fiska drugog, kao što to kaze El-'Izz ibn 'Abdusselam . 'Abdurrahman Es-S'adi tefsireći riječi Uzvišenog, kada keže Šu'ajb, alejhiselam: "Jedino želim da popravljam koliko mogu" (Hud 88), kaže: "Na osnovu toga, ako bi muslimani koji žive pod vlašću kjafira radili na tome da se promijeni državno uređenje te zemlje u republičko u kojem bi pojedinci i narodi ostvarili vjerska i dunjalučka prava, to bi bilo preče od toga da se prepuste državi koja će im oduzeti vjerska i dunjalučka prava, nastojati da ih uništi i učini od njih svoje radnike i sluge.

Naravno, ako je moguće da država i vlast budu muslimanska, onda je vadžib da rade na tome. Međutim, pošto to nije moguće treba raditi na onome čime se čuva vjera i dunjaluk, a Allah zna najbolje" .

Ovaj stav oko glasanja je mišljenje većine selefijskih učenjaka današnjice, poput Bin Baza, Albanija i Ibn 'Usejmina.

NAPOMENA: Stav da je glasanje dozovljeno i da je stvar idžtihada svakog muslimana treba posmatrati kao nužno zlo, a ne da daije, davetska udruženja i organizacije trebaju svoje aktivnosti preusmjeriti prema pozivanju braće na glasanje za neku od stranaka, ili praviti saveze sa nekom od stranaka, učestvovati na predizbornoj kampanji, pozivati predstavnike stranaka da drže govore na davetskim skupovima i slično, jer će ih takav rad odvesti na klizav teren i prisilit ih da čine iste greške koje čini džemat Ihvanul-muslimin. A te greške su, da podsjetim: zapostavljanje rada na popravljanju akidetskih devijacija među muslimanima, prešućivanje raširenih novotarija, ostavljanje, minimaliziranje i nepraktikovanje sunneta i činjenje bidata pod izgovorom mudrog rada u davi, izricanje izjava u kojima ima kufra od strane vođa, davanje šerijatsko neosnovanih olakšica običnim masama, odricanje od mnogih islamskih principa radi politike, i mnoge druge stvari, a sve to radi okupljanja i pridobijanja što većeg broja pristalica, jer ako se ne bi ovako radilo odbile bi se mnoge potencijalne pristalice. Pametan je onaj ko uči na greškama drugih. A Allah zna najbolje.

1 Tenviruz-zulumat, str. 44.

O DAIJE BUDITE PRAVEDNI!!!

(Šta bude kada selefijske daije brane IZ od "tekfirovaca")

PITANJE: Es-Selamu alejkum! Imam pitanje za koje znam da je osjetljivo i podugačko, ali iskreno da kažem zbunjena sam i nekako mi sad nije ništa jasno. Pitanje je vezano za tekst objavljen povodom reagovanja na napad Mevlida Jašarevića na Ambasadu SAD u Sarajevu. Na webportaluwww.minber.ba je 19. novembara 2011. objavljen tekst pod naslovom "Mora se prestati sa razbijanjem džemata i stvaranjem vjerske anarhije među Bošnjacima" a njegovi potpisnici su Uredništvo magazina Saff i redakcija islamskog portala www.minber.ba.
Ovo je dio teksta koji me je totalno zbunio:

Više...

PROPIS EMULGATORA, ŽELATINA I SL.) ŽIVOTINJSKOG PORIJEKLA

Ovo pitanje je jako osjetljivo i kopleksno te zahtijeva dublju studiju i analizu.

Na samom početku nophodno je pojasniti šta su to emulgatori i želatini, zbog toga što je ovo pitanje, kao i većina sličnih njemu, terminološki neprecizno postavlja od strane onih koji pitaju. Naime, emulgatori i želatini su vrste takozvanih ADITIVAkoji se označavaju sa E brojevima od kojih su mnogi životinjskog porijekla mimo emulgatora i želatina. Pa stoga postoji potreba da se napravi neki kratki uvod koji govori o aditivima prije samog odgovora na pitanje.

Više...

SAVREMENI IMOVINSKI POSTUPCI U KOJIMA IMA KAMATE

Značenje kamate: (El-Mugni, Ibn Kudame 6/51-58)

- arapska riječ "riba" (tj. kamata) jezički znači višak

- šerijatska definicija kamate je: višak u određenim stvarima

Šerijatski status kamate: zabranjena po Kitabu, Sunnetu i idžmau učenjaka

- Kur'an: "A Allah je dozovolio kupoprodaju a zabranio kamatu" (El-Bekare 275)

- hadis: "Klonite se sedam upropaštujućih grijeha ...", od kojih je konzumiranje kamate (muttefekun 'alejhi)

- navodi Ibn Kudame i ostali učenjaci da je na tome idžma' učenjaka

Više...

OBREZIVANJE ZENA

Sunećenje žena

Nema razilaženja među učenjacima ovog Ummeta da je sunečenje žene muslimanke propisano, s tim da su se učenjaci podijelili oko toga da li je sunečenje žene vadžib, sunnet ili samo počast ženi. Naime, sunečenje žene se vrši tako što se odsiječe dio klitorisa koji se nalazi na gornjem dijelu ženinog polnog organa. Smisao sunečenja žene je da se uravnoteži ženin spolni nagon. Islamski učenjaci imaju tri mišljenja oko šerijatskog statusa sunečenja žene muslimanke (Nejlul-evtar, Ševkani 1/125).

Više...

DONIRANJE KRVI

Važnost krvi

Krv ima ogromnu vrijednost u našem životu, jer život ovisi od nje kroz krvni sistem preko kojeg se održava u životu svaka ćelija. Od primjera važnosti krvi je to da ona prenosi hranu i oksigen do svake ćelije organizma i upija i uzima sve štetne tvari i izbacuje ih izvan tijela. Isto tako ona vrši uloga odbrane tijela, na nju se oslanja prilikom utvrđivanja postojanja bakterija, u utvrđivanju pola i utvrđivanju smrti kroz mjerenje pulsa, prestanak rada srca, kočenju prstiju i tome slično.

Poznato je da medicima i pored svog ogromnog i brzog napretka još uvijek nije u stanju da pronađe zamjenu za ljudsku krv, isto tako je poznato da životinjska krv ne odgovara ljudima zbog razlike u njenom sastavu i osobinama. Tako da nema drugog rješenja osim da pribjegnemo dobrovoljnim davaocima krvi u slučaju kada neko nužno treba krv, posebno znajući da darivanje krvi ne šteti onome koji daje krv, kako tvrde ljekari, jer je Allah, subhanehu, učinio krv dvije vrste: jedna od njih vrši ulogu cirkuliranja kroz krvni sistem, a druga je uskladištena kao rezervna krv u jetri i slezeni. Takođe, od karakteristika je i njena sposobnost da se samoobnavlja kako bi se nadoknadio nedostatak ako dođe do njega.

Što se tiče prenošenja krvi iz zdravog insana u bolesnog to ptanje nije bilo poznato kod prijašnjih islamskih učenjaka. A to je zbog toga što mogućnost prenošenja krvi je otkrivena tek u 18. Stoljeću, a to znači da se ne trebamo nadati da ćemo naći da je neko od prijašnjih učenjaka govorio o toj temi.

Doniranje krvi
Doniranje krvi je dozvoljeno oko čega nema razilaženja među islamskim učenjacima. Taj stav su jasno iznijeli Jusuf El-Ahmed, Abdurrahman Es-S'adi, Muhammed ibn Ibrahim, Bin Baz i Abdurrezzak 'Afifi . Kaže dr. Muhammed Abduldževvad: "Nema razilaženja među savremenim učenjacima da je davanje krvi dozvoljeno, a ko prenese mišljenje da je zabranjeno taj je pogriješio" . Argumenti da je dozovljeno su: kijas (analogija) na hidžamu pri čemu se krv izbacuje iz tijela, da se darovanjem krvi ne nanosi šteta samom donatoru, da je davanju krvi drugoj osobi pomaganje iste u nevolji na što Islam podstiče.

Propis prodaje ljudske krvi
Učenjaci su se razišli na dva mišljenja oko prodaje ljudske krvi:

Prvo mišljenje: da prodaja krvi nije dozvoljena, na ovome su većina učenjaka od hanefija, malikija, šafija i hanabila . Svoj stav dokazuju Kur'anom, Sunnetom i idžmaom:

- Kaže Uzvišeni u prevodu značenja: "Reci: "Ja ne vidim u ovome što mi se objavljuje da je ikome zabranjeno jesti ma šta drugo osim strvi, ili krvi koja ističe, ili svinjskog mesa, - to je doista pogano" (El-En'am 145). Takođe, i Njegove riječi: "On vam jedino zabranjuje: strv i krv i svinjsko meso, i ono što je zaklano u nečije drugo ime, a ne u Allahovo" (El-Bekara 172).

Međutim, može se prigovoriti da ovi ajeti govore o zabrani jedenja krvi a ne transplataciji krvi iz tijela u tijelo.
- Došlo je u vjerodostojnom hadisu od 'Avnu ibn ebi Džuhajfe, radijallahu anhu, da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, zabranio prodaju krvi .
- Prenosi Velid ibn Rašid Es-Se'idan da je idžma' učenjaka na tome da je krv zabranjeno prodavati .

Drugo mišljenje: da je prodaja krvi dozvoljena, ovaj stav zastupaju od savremenih učenjaka Alijj El-Karhedagi i Alijj El-Muhammedi  .
Svoj stav dokazuju riječima Uzvišenog u prevodu značenja: "A zašto da ne jedete ono pri čijem klanju je spomenuto Allahovo ime kad vam je On objasnio šta vam je zabranio, - osim kad ste u nevolji" (El-En'am 119). Kažu da ovaj ajet i slični njemu ukazuju da ako bi ozdravljenje bolesnog i spašavanje njegovog života ovisilo od prenošenja krvi sa druge osobe njemu, da nema smetnje u tome s obzirom da mu nema zamjene u nečemu što je dozvoljeno.

Ovome argumentiranju se može prigovoriti da ajet ne govori o prodaji krvi, a ako misle da je po ajetu dozvoljeno u nuždi kupiti krv da bi se spasio nečiji život, onda je to

Ahkamu naklil-e'ada' fil-fikhil-islami, Jusuf El-Ahmed (1/390).
El-Mesailut-tibbijjetul-mustedžidde (2/312).
Beda'ius-sanai'i, El-Kasani (5/140), Nihajetul-muhtadž, Er-Remli (3/19) i El-Mugni, Ibn Kudame (4/302).
Buharija (2238), Ahmed (18778) i Ibn Hibban (4936).
Tešniful-esma' bib'adi mesailil-idžma', Velid ibn Rašid Es-Se'idan  (1/42).
El-Kadaja et-tibbijje el-mu'asire, str. 548.


argumentiranje ispravno, s tim da je ovde pitanje o općoj dozvoli kupovine i prodaje krvi mimo stanja nužde.

Takođe, dokazuju sa fikhskim pravilom: "Nužda dozvoljava zabranjeno". Ovom dokazu se može prigovoriti isto što i prethodnom.

Treći dokaz koji spominju je kijas (analogija) na mlijeko žena, tj. kao što je dozovljeno da žena proda svoje mlijeko za dojenje djeteta, na čemu su šafije i hanabile, takođe dozvoljeno je prodavati i krv. Ovaj argument se može smatrati kao najjači argument ovog mišljenja, međutim dokazi prvog stava čine ovaj argument veoma slabim.

Takođe, kažu da se prodaja krvi ne kosi sa odlikovanim položajem na kojeg je Allah, dželle še'nuhu, uzdigao čovjeka, čak naprotiv u ovom djelu dolaze do izražaja uzvišene vrijednosti humanizma i plemenitosti, jer se tim djelom bolesniku spašava život.

Radžih (odabrano) mišljenje je zabrana prodaje krvi na što upućuje jasni i nedvosmisleni hadis u kojem je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, zabranio prodaju krvi. Iz ovog se izuzima dozvola kupovine krvi onome ko je u nuždi pod šartom da na drugačiji način ne može doći do krvi.

Propisi vezani za doniranje krvi
U kontekstu govora o doniranju krvi često se postavlja pitanje da li je krv koja se donira čista ili nečista, da li donator prilikom davanja krvi gubi abdest i da li donator ako posti kvari time post. Ovo mjesto nije prilika za detaljno obrađivanej ovih pitanja te ćemo se zadovoljiti sa iznošenjem ispravnog mišljenja s obzirom da u sva tri slučaja ima razilaženje među učenjacima.
Ispravno je, a Allah zna najbolje, da krv koja izađe iz tijela čovjeka nije nečista, jer nema ni jednog dokaza koji ukazuje na takvo nešto, a osnova je u stvarima da su čiste sve dok nam ne dođe dokaz o njihovoj nečistoći.

Takođe, izlazak krvi u manjim ili većim količinama ne kvari abdest. Od argumenta da krv nije nečista i da njen izlazak ne kvari abdest je sljedeće:
- Hadis od Džabir ibn Abdullaha, radijallahu anhuma, u kojem je došlo da je neki musliman klanjao i stražareći čuvao Vjerovjesnika i njegove ashabe, pa ga je neki mušrik pogodio strijelom a on je strijelu iščupao, i to se ponovilo tri puta ...  . Znači, hadis ukazuje da krv nije nečista i da ne kvari abdest, jer da nije tako ovaj ashab bi napustio namaz, a daleko je da se pretpostavi da Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, nije znao ili bio upoznat sa ovakvim slučajevima.


Ebu Davud (198), Ahmed (3/343), Ibn Huzejme (36), Hakim (558) i kaže da mu je sened vjerodostojan, i Ibn Hibban (1096), vjerodostojnim su ga ocijenili Ibn Huzejme i Ibn Hibban, a Albani dobrim, a slabim ga je ocijenio Šuajb Arnaut.


- Prenosi se od Hasana El-Basrija da je rekao: "Muslimani klanjaju izranjavani" .
- Prenosi se da je Omer, radijallahu anhu, istisnuo bubuljicu pa je izašla krv i nije uzeo abdest poslije toga .
- Prenosi se da je Ibn Ebi Evfa krvario dok je klanjao pa je nastavio sa namazom .
Takođe, izlazak krvi ne kvari post po ispravnom mišljenju učenjaka, a od dokaza za to je sljedeće:
- Hadis u kojem se prenosi od Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, da je uradio hidžamu a postio je .
- Prenosi Ebu Se'id El-Hudri, radijallahu anhu, da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, dao olakšicu postaču u poljupcu i hidžami .
- Osim što se prenosi da je mekruh puštati krv (hidžamom ili doniranjem) zbog slabosti koju prouzrokuje u tijelu čovjeka, upitan je Enes, radijallahu anhu, da li su smatrali da je postaču mekruh raditi hidžamu, pa je odgovorio.

"Ne, osim radi slabosti koju uzrokuje" .
A što se tiče vjerodostojnog hadisa "Omrsio je se onaj radi hidžamu i onaj kome se radi hidžama" , kojeg prenose Sevban i Šeddad ibn Evs, radijallahu anhuma, većina učenjaka je na mišljenju da je on derogiran, a to potvrđuju i gore spomenuti hadisi u kojima je došlo da je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, dao olakšicu u činjenju hidžame postaču a olakšica se ne daje osim u onome što je bilo zabranjeno.

TRANSPLATACIJA ORGANA

TRANSPLATACIJA ORGANA


Transplatacija organa shodno izvoru od kojeg se uzima organ može se podijeliti na četiri dijela:
1- da organ koji se presađuje bude uzet od životinje
2- presađivanje organa čovjeku od njega samog
3- presađivanje organa živog čovjeka drugom čovjeku
4- presađivanje organa od mrtvog čovjeka


Buharija t'alikan (1/346) i Ibn Ebi Šejbe (1/47).
Buharija t'alikan (1/346), Bejheki u Es-Sunnenul-kebir (1/141), Ibn Ebi Šejbe (1/1128) i Abdurrezzak (1/145), Ibn Hadžer ga je ocijenio vjerodostojnim  u Fethul-bari (1/382).
Ibn Ebi Šejbe (1/145) i Abdurrezzak u svom Musannefu (1/148).
Buharija (1939), Ebu Davud (2372), Tirmizi (775) i Ibn Madže (1682).
Darekutni (2267), Bejheki (8057) i Ibn Huzejme (1968), a vjerodostojnim ga je ocijenio Albani u "Irvaul-galil" (931).
Buharija (1940).
Ebu Davud (2367 i 2368) i Ibn Madže (1680 i 1681), a Albani ga je ocijenio vjerodostojnim u "Irvaul-galil" (931).


Prvi dio: da organ koji se presađuje bude uzet od životinje

O ovoj temi su prijašnji islamski učenjaci govorili u okviru više mes'ela, jedna od njih je vezana za našu temu. Pa su rekli: ako je životinja od koje se uzima organ od onih koje se u Šerijatu smatraju čistim, poput stoke, onda nema smetnje da se presađuje njen organa u ljudsko tijelo. A ako je od životinja koje se u Šerijatu smatraju nečistim, u tom slučaju imamo različite stavove islamskih učenjaka. Neki su to dozvolili u stanju nužde poput šafija, a hanefije su čak dozvolile da se u liječenju smiju koristiti i upotrebljavati sve životinje osim svinje. U knjizi hanefijskog mezheba "Fetava Hindije" stoji: „Kaže Muhammed: Nema smetnje u liječenju kostima ovce, krave, deve, konja, ili drugih životinja osim kostiju svinje i insana, liječenje sa njima je mekruh. Dozvoljeno je liječenje kostima, osim kostima svinje i insana, svih životinja uopćeno bez pravljenja razlike među njima, svejedno da li je životinja zaklana ili je strvina i svejedno da li je kost svježa (još u njoj ima vlage) ili je se osušila. Zatim je ograničio u slučaju kada je životinja zaklana, a ko je strvina onda je dozvoljeno koristiti njene kosti ako su se osušile a nije dozvoljeno njihovo korištenje dok su svježe (dok još u njima ima vlažnosti). A što se tiče kostiju psa,dozvoljeno je da se liječi njima, tako kažu naši šejhovi, a kaže El-Hasen ibn Zijad: nije dozvoljeno liječenje njima (kostima psa), tako je došlo u knjizi 'Ez-Zehira'" .


Takođe, došlo je u knjizi "El-Medžmu'": „Ako slomi svoju kost pa treba da je učvrsti sa kosti koja je čista. Kažu naši učenjaci: nije dozvoljeno da je učvrsti (zavije) sa nečistom kosti ako ima mogućnost da koristi čistu kost umjesto nje. A ako je učvrsti sa kosti koja je nečista gleda se je li bio u nuždi i nije mogao da nađe kost koja je čista umjesto nje, u tom slučaju ima opravdanje za to" .
Na osnovu ovoga  presađivanje organa od životinja (a posebno onih koje se u Šerijatu smatraju čistim) je dozvoljeno zbog opštih dokaza koji upućuju na propisanost liječenja kao što su riječi Poslanika, sallalahu alejhi ve sellem: "O Allahovi robovi, liječite se, jer Allah nije dao bolest a da joj nije dao lijek, osim jednoj bolesti", pitali su: "Kojoj?" On odgovori: "Starosti" . Kao i mnogi drugi hadisi. A tome se još dodaje da je liječenje životinjskim organima poput liječenja ostalim dozvoljenim stvarima .
A što se tiče životinje koja se smatra nečistom dozvoljena je upotreba njenih organa u stanju nužde i potrebe osim svinje, presađivanje organa od svinje čovjeku je dozvoljeno samo u nuždi.

Drugi dio: presađivanje organa čovjeku od njega samog

El-Fetavel-hindijje, grupa učenjaka na čelu sa Nizamuddinom El-Belhijem (5/354).
El-Medžmu’, Nevevi (3/138).
Ebu Davud (3855), Tirmizi (2038), Ibn Madže (3436), Ahmed (4/278), Ibn Hibban (13/6061) i Bejheki (9/577), vjerodostojnim ga je ocijenio Ibn Huzejme, Ibn Hibban, Darekutni i Albani u "Gajetul-meram" (292).
Zira'atul-e'ada'i vet-tedavi bil-haram, dr. Hašim Džemil, str.73.


Ako je presađivanje organa zbog nužde kao što je presađivanje obične arterije na mjesto srčane arterije, ili vena u slučaju operacije srca i krvnih sudova, onda je to dozvoljeno jer od toga zavisi njegov život.
Isti je propis ako je presađivanje zbog potrebe koja nije dostigla stepen nužnosti, kao što je prenošenje zdrave odgovarajuće kože na drugo mjesto npr. u slučaju opekotina.
Ovu mes'elu prijašnji učenjaci su spomenuli kada su govorili o dozvoli siječenja organa i njegovoj amputaciji radi spašavanja života ili otklanjanja štete od čovjeka ako se pretpostavlja da će mu taj organ štetiti, pa je s toga presađivanje organa radi spašavanja čovjekovog života preči .

Treći dio: presađivanje organa živog čovjeka drugom čovjeku

Ova mes'ela ima tri stanja.

Prvo stanje: da organ koji se želi presaditi od živog čovjeka drugom čovjeku bude od pojedinačnih organa kao što je srce, jetra, mozak i slično. U ovom slučaju nije dozvoljeno njegovo presađivanje jer to vodi u sigurnu smrt onoga koji daje taj organ, a u Šerijatu život jednog čovjeka nije preči od života drugog čovjeka. Takođe, na samo da ovo presađivanje vodi u sigurnu smrt onog ko daje taj organ, nego je život čovjeka kome će biti presađen taj organ upitan i nesiguran, pa se zbog toga ne možemo dati prednost nečemu što je nesigurno i sumnjivo nad nečim što je potpuno sigurno.

Dokazi iz Kur'ana i Sunneta upućuju na to da je zabranjeno bacati samog sebe u propast. Od tih dokaza su riječi Uzvišenog u prijevodu značenja: "I sami sebe u propast ne dovodite" (El-Bekara 195). Ovaj ajet, iako je protefsiren da znači ostavljanje trošenja na Allahovom putu, podrazumijeva kod mufessira neuzimanje za uzroke.

Od njih su i riječi Uzvišenog u prijevodu značenja: "I jedni druge ne ubijajte! Allah je, doista, prema vama milostiv" (En-Nisa’ 29), koje upućuju na zabranu ubijanja samog sebe i drugoga . Ovaj ajet  je Amr ibnul-'As uzeo kao dokaz kada je doživio poluciju jedne hladne noći pa je klanjao sa ashabima a bio je džunub, dokazivao je sa njim kada je Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: "Pobojao sam se ako se okupam da ću umrijeti, pa sam se sjetio Allahovih riječi: "I jedni druge ne ubijajte! Allah je, doista, prema vama milostiv", pa sam uzeo tejemum i klanjao". Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, se nasmijao i nije mu na to ništa rekao .

U svjetlu ovoga, takođe je zabranjeno ljekaru da uradi bilo koju operaciju prenošenja pojedinačnog organa bilo kojem čovjeku, a u slučaju da to uradi za njega važi propis namjernog ubistva tj. s predumišljajem ili ubistva greškom ili ubistva sa polupredumišljajem.


Et-tešrih el-džusmani ven-nakl vet-t'avid el-insani, Bekr Ebu Zejd, str. 223.
Tefsirut-taberi (5/50).
Ebu Davud (283) i Ahmed (17133), kaže Ibn Hadžer da mu je sened jak i da upućuje na dozvoljenost, "Fethul-bari" (1/454).


Drugo stanje: da organ bude od dvojnih organa kao što su oči, bubrezi, testisi i drugo. Propis ove vrste se razlikuje shodno sljedećim stanjima:
a)    Da je sam čovjek koji daje organ u potrebi za tim organom kao što su oči, usne, uši i slično tome, jer čovjek ako izgubi jedno od njih dvoga smatra se nepotpunim i manjkavim. Zbog toga u ovom slučaju uopšte nije dozvoljeno da ih čovjek poklanja, posebno jer čovjeku kojem se presađuje nije zagarantovan život ako mu bude presađen taj organ, pa se ne osigurava nužda zbog koje se radi presađivanje te je osnova zabrana presađivanja.

b)    Da potreba čovjeka, od koga se uzima taj organ, za tim organom bude zadovoljena ako ima jedan od ta dva organa kao što je slučaj sa bubrezima, jer ih je Allah, subhaneh, stvorio tako da svaki od njih može u potpunosti da obavlja sam funkciju za koju je namijenjen bez manjkavosti. Čak četvrtina sposobnosti jednog bubrega je dovoljna za normalno funkcionisanje organizma, kako to tvrde stručnjaci. Pa je s toga u ovom slučaju dozvoljeno da se pokloni jedan od ta dva organa radi spašavanja onoga kome će biti prenešen, jer njegov život zavisi od od tog organa, a život onoga od koga se prenosi nije time ugrožen. Pa s toga nužda za očuvanjem života onoga kome se presađuje taj organ je učinila ovo dozvoljenim, s tim da ima razilaženja među savremenim učenjacima po ovom pitanju. Međutim Islamski pravni kolegij je ovo dozvolio.

c)    Da organ koji se želi presađivati bude od genitalnih organa koji prenosi nasljedne osobine poput testisa i jajnika. Njihovo presađivanje je zabranjeno po čemu su saglasni islamski učenjaci, takođe, presađivanje stidnih mjesta kao što se navodi u odluci broj 57 (6/8) Islamskog pravnog kolegija pri Islamskoj konferenciji. Ovaj stav, da su saglasni učenjaci, navode autori knjige "El-kadaja et-tibije el-mu'asire" El-Karhudagi i El-Muhammedi . Međutim ispravno je da postoji razilaženje među učenjacima po pitanju presađivanja testisa na tri mišljenja:

Prvo: da uopšte nije dozvoljeno presađivanje testisa. Ovo mišljenje zastupaju dr. Muhammed En-Nedždžar, dr. Abduldželil Šelebi i šejh Muhammed Ahmed Džemal .

Drugo: opšta dozvola presađivanja testisa. Ovo zastupaju šejh Sejjid Sabik  i dr. Muhammed El-Eškar .

Treće: dozvola presađivanja samo jednog testisa, na ovome je Mešihatu El-Ezhera.
Dokazi prvog mišljenja:
-    Presađivanje testisa se smatra unakazivanjem Allahovog stvaranja i zabranjeno je Šerijatom.
-    Presađivanje testisa od živog čovjeka dovodi do njegove nemogućnosti da ima potomstvo, a to je Šerijatom zabranjeno.
-    Presađivanje testisa vodi u miješanje potomstva jer oni nastavljaju lučenje i prenošenje nasljednih osobina poslije presađivanja.
Dokazi drugog mišljenja:
-    Oni koji smatraju dozvoljenim transplataciju testisa dokazuju to time da se oni presađuju iz tri razloga: zbog sticanja potomstva, zbog užitka ili radi ljepote koja je potrebna svakom čovjeku. Sve tri ove stvari su koristi koje su šerijatski priznate, pa je s toga dozvoljeno da se čovjek trudi da ih stekne, ako ih je izgubio, putem transplatacije.

El-kadaja et-tibije el-mu'asire, str. 491-492.
Džeridetul-muslimin, broj 205.
Džeridetul-muslimin, broj 204.
Buhusu medželleti El-medžmeil-fikhi u Džidi, broj 6 (3/2006).


Na ovo se može odgovoriti da ova tri razloga iako su priznata u Šerijatu ne dostižu stepen nužde, jer je Allah u Svojoj plemenitoj knjizi podijelio ljude po pitanju potomstva na četiri skupine, i učinio je one koje nemaju potomstvo na četvrtom mjestu i ovo je davanje prednosti od Allaha jednim ljudima nad drugima a to je Allahova odredba.

Dokazi za treće mišljenje:
Oni koji dozvoljavaju transplataciju samo jednog testisa dokazuju to sljedećim:
-    Prenošenje oba testisa vodi u nemogućnost sticanja potomstva onog koji daje testise, a potomstvo je jedan od šerijatskih ciljeva
-    Dozvoljena je tarnsplatacija jednog testisa analogno na dozvolu transplataciju jednog bubrega ako za to ima potrebe u oba slučaja.
Na ovo se može odgovoriti da je ovo analogija sa razlikom jer prenošenjem testisa se prenose i nasljedne osobine što nije slučaj sa bubregom.

Radžih (odabrano) mišljenje je, a Allah zna najbolje, mišljenje da je upće zabranjeno presađivanje testisa zbog jačine dokaza ovog mišljenja i mogućnosti odgovora na dokaze onih koji zastupaju drugo i treće mišljenje, posebno zbog toga što se translatacijom testisa prenose nasljedne osobine na fetus od prvog vlasnika testisa, pa to vodi u miješanje potomstva .

Treće stanje: da organ bude od onih organa koji se mogu nadoknaditi i koji se vremenom obnavljaju bez da ostavljaju negativne posljedice na čovjeka, kao što je krv i koža, pa je dozvoljeno njihovo uzimanje na čemu su saglasni svi savremeni učenjaci uz uslov da se traži dozvola od njihovog vlasnika ili da ih on u osnovi poklanja.

Četvrti dio: presađivanje organa od mrtvog čovjeka

Prije nego obradimo ovu mes'elu spomenićemo organe koje je moguće prenositi i presađivati na osnovu onoga do čega je uznapredovala savremena medicina. Ti organi su:

1.    Srce, jer se operacije presađivanja srca uspješno obavljaju od 1986. god.
2.    Jetra i pankreas oboljelim od šećera.
3.    Rožnjača, bubrezi, koštana srž i dvostruki organi kao što su uši.
4.    Presađivanje kože s ciljem operacije ojačanja ili uljepšavanja kože i slično.

Organi koje savremena medicina još nije u mogućnosti da presađuje sve dosad su: kičma, mozak, mokraćni mjehur, želudac i maternica .
Mes'ela presađivanja organa uopšteno (svejedno od živog ili mrtvog) je predmet razilaženja među savremenicima. Suprostavio joj se svom silinom šejh Eš-Š'aravi  i šejh Mustafa Mekki  gdje spominju da nije dozvoljena oporuka, niti doniranje niti poklanjanje

Buhusu medželleti El-medžmeil-fikhi u Džidi, broj 6 (3/2006).
Et-tesarruf el-kanuni fiel-e'adail-bešerijje, dr. Munzir El-Fadl, str. 17 i El-mevt vel-hajat bejnel-tibb veš-šeri'ati, Sevsen Hašim, str. 103.
El-fetava: kullu ma juhimmul-muslim fi hajatihi (9/71).
El-mevt vel-hajat bejnel-tibb veš-šeri'ati, Sevsen Hašim, str. 110.



niti bilo koja druga vrsta upotreba organa jer su oni vlasništvo onoga ko ih je stvorio tj. Allaha, subhanehu ve te'ala, i nisu vlasništvo čovjeka.

Moguće je na ovo odgovoriti da se pod Allahovim stvaranjem koje nije u vlasništvo čovjeka podrazumijeva duša, a što se tiče organa on ima pravo da raspolaže njima u granicama šerijatskih pravila, jer nije došao dokaz iz Kur'ana i Sunneta koji to zabranjuje. Pa je s toga osnova da je to dozvoljeno jer u Islamu nema štete niti nanošenja štete drugome.

Njihov najjači dokaz za zabranu iskorištavanja i korištenja organa mrtvog insana je poštivanje i svetost ljudskog tijela svejedno živog ili mrtvog, jer dokazi iz Kur'ana i Sunneta upućuju na svetost mejita i da nije dozvoljeno narušavati njegovu svetost niti loše postupati prema njemu. A uzimanje organa od njega je narušavanje njegove svetosti, napad na njegovo tijelo i masakriranje. A znamo da je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, zabranio masakriranje tijela ubijenih neprijatelja na poprišu bitke kako prenosi Buharija i drugi: da je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, zabranio masakriranje .

Takođe prenose se hadisi u kojima Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, zabranjuje lomljenje kostiju mejita i njegovo uznemiravanje, pa kaže, sallallahu alejhi ve sellem: "Lomljenje kosti mejitu je kao lomljenje kosti živom" .

Moguće je odgovoriti na ove hadise da se oni odnose na stanja u kojima je cilj ponižavanje i masakriranje mejita. Međutim ako je osoba za svoga života dozvolila da se radi spašavanja nečijeg života koriste njegovi organi, pa se zbog toga oni uzmu od njega s poštovanjem i bez ponižavanja, onda to izlazi iz zabrane. A uz to još treba dodati da nužda dozvoljava ono što je zabranjeno.

Postoji još jedan dokaz za zabranu korištenja ogana a to je da ono što se odstrani (odsiječe, uzme) od živog to postaje mrtvo. Jer se kaže u hadisu: „Ono što se odsiječe od životinje dok je živa to je strvina“ .

Odgovor na ovo je da  insan ne postaje nedžis svojom smrću, i to je radžih mišljenje na koje upućuju dokazi kao što je hadis Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem: „Musliman nije nedžis“ , pa čak ako bi se složili sa tim može se reći da nužda poziva u to da se koriste ti organi iako su nedžisi.

Rezime

Ono što se pokazuje kao radžih u ovoj mes'eli je da je osnova u korištenju i iskorištavanju ljudskih organa, svejedno živog ili mrtvog, opreznost i zabrana radi zaštite

Buharija (2294) i Ebu Davud (2293).
Ebu Davud (3207), Ibn Madže (1616), Bejheki (4/57) i Ahmed (6/58, 168-169, 200, 364). Kaže Albani u „El-Irva'“ (3/214) da je vjerodostojan.
Ebu Davud (2475) i Tirmizi (1300) i kaže da je hasen garib ne znamo ga osim u hadisu Zejd ibn Eslem. Prenosi Ibn Hadžer u "Et-Telhisu" (1/40) da su ga Darekutni i Ibn ebi Hatim ocijenili kao mursel.
Buharija (274) i Muslim (556-557).


čovjeka i čuvanja i poštivanja njegove svetosti i njegovo čuvanje od masakriranja i raspolaganja njegovim organima kao da su rezrvni dijelovi. Međutim, ako nužda ili potreba zahtijeva onda je presađivanje organa dozvoljeno pod sljedećim šartovima:

- da se time ne ugrožava život onoga od koga se uzima taj organ ako je on živ,
- a ako je umro da se radi na osnovu njegovog vesijeta (oporuke), ili sa dozvolom njegove porodice,
- da taj organ ne bude od genitalnih organa koji prenose nasljedne osobine,
- da organ nije stidno mjesto,
- da bude na način doniranja a ne način prodaje.

Egipatski "Darul-ifta" je objavilo mnoštvo fetvi po ovom pitanju od kojih je prva fetva šejha Muhammeda Husejna Mahlufa, misrijskog muftije 1952. god. o dozvoljenosti usađivanja očnih rožnjača od drugog mrtvog čovjeka. Zatim fetva šejha Me'muna 1959. god. oko iste teme, pa fetva šejha Hurejdija 1966. o dozvoli presađivanja organa, isto tako fetva šejha Hatira 1973. god. o dozvoli presađivanja organa, takođe fetva Džadul-Hakka 1979. god. o dozvoli doniranja organa od živih i mrtvih.

Takođe "El-Medžlis el-Džezairi el-e'ala lil-fetava" (Alžirsko više vijeće za fetve) i "El-Medžlis el-Urduni el-eala lil-fetava" (Jordansko više vijeće za fetve) 1977. su izdali fetvu 1972. god. o dozvoli presađivanja organa. A "Hej'etu kibaril-ulema" (Vijeće visokorangiranih učenjaka) u Saudiji je 1978. izdala fetvu o dozvoli presađivanja rožnjače, a 1972. o presađivanju organa, a "Ledžnetul-fetava" (Komisija za fetve) pri ministarstvu vakufa u Kuvajtu 1980.god. je dala fetvu o dozvoli presađivanja organa.

Prodaja ljudskih organa
Ljudski organi i krv su neprocjenjive vrijednosti, i rob ne posjeduje pravo da prodaje svoje dijelove. Međutim, dozvoljeno mu je da ih donira u stanjima nužde želeći samo da time dobije nagradu od Allaha, subhaneh. Ako onaj koji je primoran da mu se uradi transplatacija ne nađe nekog ko će mu dobrovoljno donirati taj organ dozvoljeno mu je da ga kupi da bi se spasio od smrti, a grijeh prodaje tog organa je na onome ko ga je prodao. Ako bi institucije koja skupljaju krv ili organe davali nadoknadu onome ko ih donira na njemu je da taj imetak potroši u opštu korist muslimana .
Oko prodaje organa neki učenjaci spominju dva mišljenja, to jest kao da u mes'eli ima razilaženje.

Prvi stav da je dozovljeno, s tim da taj stav ne pripisuju nikom poimenično nego više liči na mišljenje kao prepostavku . Zatim navode tri dokaza za dozvolu:

Ahta'un šai'atun fil-buju'i, str. 15-16.
El-Buju'u eš-šai'a, Muhammed Tevfik El-Buti, str. 256.


Prvi: kijas (analogija) na mlijeko žena, tj. kao što je dozovljeno da žena proda svoje mlijeko za dojenje djeteta, na čemu su šafije i hanabile, takođe dozvoljeno je prodavati i ostale organe tijela. Ovome se može prigovoriti da je ova analogija sa razlikom, jer je mlijeko ono što proizvodi tijelo žene i ono se obnavlja za razliku od ostalih organa koji su sastavni dio tijela a ne proizvod tijela.

Drugi: kijas (analogija) na dozvolu uzimanja krvarine za uništene organe tijela. Odgovor na ovo je da pravo uzimanje krvarine na organe nije pravo Allahovih robova na nadoknadu za upropašteni dio tijela, nego je to Allahovo pravo kod Njegovih robova, a dokaz za to je da čovjek nema pravo da odustane od tog prava (El-Muvafekat 2/284).

Teći: kijas (analogija) na dozvolu prodaje robova, pa ako je dozovljena prodaja čitavog tijela onda je dozovljena i prodaja njegovih dijelova. Takođe, i ovaj dokaz je podložan kritici, naime, postojanje robova i njihova prodaja je izuzetak u kojem postoji određena korist a analogija se vrši na izuzetak.

Drugi stav učenjaka je zabrana prodaje organa ljudskog tijela na čemu su skoro svi učenjaci ovog Ummeta, a neki spominju i idžma' učenjaka. Argumentiraju tu zabranu sa dva dokaza:

Prvi: da organi čovjeka nisu njegovo vlasnoštvo i nije mu Šerijatom dozvoljena prodaja istih, time prodaja organa potpada pod prodaju onog što se ne posjeduje, a to je zabranjeno tekstom hadisa: "Ne prodaji ono što nije kod tebe" , tj. što nije u tvom vlasništvu.

Drugi: da je u prodaji čovječijih organa poniženje za njega, a Allah ga je uzdigao na počasno mjesto te se time prodaja suprostavlja šerijatskom cilju gledajući sa ove strane. Zato ćemo naći da većina islamskih pravnika argumentira zabranu prodaje organa time što je Allah uzdigao, odlikovao i podigao čovjeka na počasno mjesto. Kao što kaže Uzvišeni u prijevodu značenja: "Mi smo sinove Ademove, doista, odlikovali" (El-Isra' 70).

Kaže hanefijski učenjak Ibn 'Abidin: "A ako mu kaže: odsijeci moju ruku i jedi je, nije dozovljeno, jer meso čovjeka nije dozovljeno u nuždi i jer je čovjek počasno i odlikovano stvorenje" .
Takođe, došlo je u hanefijskoj knjizi "El-Fetava el-hindijje": "Korištenje dijelova čovjeka nije dozovljeno, neki kažu zbog nečistoće i neki zbog odlikovanja čovjeka a ovo je ispravno" .

Kaže malikijski učenjak El-Karafi: "Zabranjeno je ubistvo i ranjavanje da bi se sačuvao život čovjeka i njegovi organi pa makar (ubijeni ili ranjeni) čovjek bio zadovoljan sa odustajanjem od svog prava, njegovo pristajanje na to i odustajanje od njegovog prava se ne prihvata" .

Ebu Davud (3503), Tirmizi (1232), Nesai (4613), Ibn Madže (2187), Ahmed (15346) i Bejheki (10486), a vjerodostojnimga je ocijenio Albani u "Irvaul-galil" (1292).
Hašijetu Ibn 'Abidin (5/215).
El-Fetava el-hindijje (5/354).

Keže malikijski učenjak Šatibi: "Život, pamet i tijelo su od Allahovih prava kod Njegovih robova a ne od prava samih robova, pa kada Allah nekome da život, tijelo i pamet sa kojima je u stanju izvršavati ono što ga Allah obavezuje nije ispravno da rob odustaje od tih prava" .

Kaže šafijski učenjak Nevevi: "Nije dozvoljeno onome ko je u nuždi da uzme sebi (organ) od tijela nekog drugog čovjeka čije oduzimanje života je haram, niti da uzme od sebe da bo dao nekom drugom" .
A došlo je u šafijskoj knjizi "Mugnil-muhtadž": "Strogo je zabranjeno da čovjek odsiječe dio od svog tijela za onog ko je u nuždi" .

Kaže hanbelijski učenjak El-Buhuti: "Ako onaj ko je u nuždi (da bi preživio) ne može naći osim insana, čije oduzimanje života je haram, nije mu dozovljeno da ga ubije ili uzme neki njegov organ" .

Kaže doktor Muhammed El-Bar: "Donesen je idžma' učenjaka da nije dozovljeno prodavanje organa od slobodnog čovjeka" .

Stav Kolegija islamskog prava pri Rabiti o transplataciji organa

Kolegij islamskog prava smatra da su dokazi onih koji smatraju dozvoljenim transplataciju organa radžih (prioritetniji) te je zbog toga donio sledeće odluke:

Prvo: uzimanje organa od živog čovjeka i njegovo presađivanje u drugog čovjeka koji je primoran na to da bi spasio svoj život ili da vrati neku od osnovnih funkcija svojih organa je dozvoljeno i nije u suprotnosti sa svetošću čovjeka od koga se uzima taj organ. Takođe, u tome je velika korist i pomaganje onome kome se taj organ presađuje, i to je djelo propisano i pohvaljeno ako ispunjava sledeće šartove:

1.    Da uzimanje organa ne ugrožava normalan život onome od koga se taj organ uzima, zbog šerijatskog pravila da se šteta ne otklanja istom ili većom štetom. I zato jer u slučaju da mu nanosi štetu, onaj koji donira organ baca sam sebe u propast a to nije šerijatski dozvoljeno.

2.    Da davanje organa bude dobrovoljno a ne pod prisilom.

3.    Da transpaltacija bude jedini mogući način liječenja bolesnika.

4.    Da uspjeh obje operacije bude uglavnom sto postotno siguran ili da bude siguran u većini slučajeva.
Drugo: šerijatski se smatraju dozvoljenim radi prioritetnosti sledeća stanja:

1.    Uzimanje organa od mrtvog radi spašavanja živog koji je primoran na to, uz uslov

El-Furuk (1/141).
El-Muvafekat (2/376).
Revdatu-talibin (3/285).
Mugnil-muhtadž, Muhammed Eš-Širbini (4/400).
Keššaful-kinna'a (6/198).
Medželletul-medžme'a, broj 4, 1. dio str. 1.



Da je onaj od koga se uzima organ od onih koji punoljetan i pametan musliman i da je to dozvolio za svoga života.


2.    Da se uzme organ od životinje čije se meso jede i koja je šerijatski zaklana, a od drugih životinja u slučaju nužde da bi se presadio čovjeku organ kojem je nužno potreban.
3.    Uzimanje dijela tijela od čovjeka da bi se ugradio i presadio u njegov drugi dio, kao što je uzimanje dijela kože ili kostiju da bi se ugradili udrugi dio tijela kada za to ima potreba.
4.    Stavljanje vještačkog dijela od metala ili nečega drugog u tijelo čovjeka radi liječenja bolesti kao što su zglobovi, srčane vene i drugo.

HIRURŠKA STERILIZACIJA (NEPLODNOST)

HIRURŠKA STERILIZACIJA (NEPLODNOST)
Čuvanje poroda je jedna od pet nužnih stvari (ostale četiri su: vjera, život, pamet i imetak) koje je Šerijat došao da zaštiti pa je zabranio sve što je suprotno tome. A pošto je to tako, nema sumnje da je osnov u sredstvima i metodama trajnog sprečavanja trudnoće zabrana. Ova sredstva i metode su ono što se danas naziva jednim imenom sterilizacija (izazivanje neplodnosti). Savremeni načini trajnog sprečavanja trudnoće su raznovrsni i mnogobrojni, a u narednom tekstu ćemo obraditi hirurške metode sterilizacije.

Definicija hirurške sterilizacije

Pod hirurškom sterilizacijom u savremenoj medicini se podrazumijeva vršenje hirurškog zahvata sa ciljem stalnog prekidanja plodnosti kod oba pola bez narušavanja funkcionalnog rada genitalnih hormonskih organa i bez prouzrokovanja gubljenja potencije i seksualnih nagona .
Istorijski nastanak hirurške sterilizacije

Sterilizacija ili vještačka neplodnost nije bila poznata u prošlosti izuzev uškopljavanja robova koju je Šerijat zabranio o čemu će biti govora. U savremeno doba su se pojavile operacije sterilizacije i za muškarce i za žene. Prva operacija hirurške sterilizacije žene je bila 1881. god. u Americi vezivanjem jajovoda kod žene. A prva operacija hirurške sterilizacije muškarca je obavljena 1891. god. presijecanjem sjemenovoda.

Zatim sa pojavom problema naglog rasta stanovnika na zemaljskoj kugli neke države su izvršile sterilizaciju nekoliko miliona ljudi pod patronatom same države. Samo u jednoj pokrajini Kine izvršena je hirurška sterilizacija 12miliona muškaraca i žena u toku deset godina, između 1971. i 1980. god. A u akciji koju je pokrenula indijska vlast 1975. god. izvršena je sterilizacija više od 10 miliona ljudi, što žena što muškaraca. Pa je tako do 1980. god. izvršeno steriliziranje više od 100 miliona ljudi u svim zemljama svijeta, a motivi i opravdanja steriliziranja ovako ogromnog broja ljudi su bili različiti .

Sa zakonske strane u današnje vrijeme postoje zemlje koje dozvoljavaju hiruršku sterilizaciju shodno zahtjevu ljudi kao što je u Americi i Britaniji. Takođe, postoje države koje dozvoljavaju hirurške poduhvate sterilizacije uz ispunjenje određenih uslova, poput dostizanja određenog broja članova porodice, s tim da se te države međusobno razlikuju u određivanju broja članova koji je dovoljan za dozvolu izvršenja te operacije, kao što je u Danskoj, Švedskoj i Singapuru. Dok sa druge strane ima država koje zabranjuju hiruršku sterilizaciju ako za to nema jakog zdravstvenog opravdanja, kao što je u Španiji i Portugalu.

U većini muslimanskih zemalja izvođenje hirurških zahvata sterilizacije se vrši samo uz saglasnost muža i žene, pa se tako odgovornost u ovome vraća na ljekara .
Metode hirurške sterilizacije za muškarce

Prva metoda: Uškopljivanje


El-Ahkamu el-muttesile bil-'ukmi vel-indžabi, str. 682, Mevani'ul-hamli ed-daimeti vel-muekateti bejnel-hilli     vel-hurmeti, str. 29.
Et-Tabibu edebuhu ve fikhuhu, str. 296-297, Džerahatuz-zukureti vel-unuseti, str. 393.
Tahdidun-nesli ve tenzimuhu bejnel-'ilmi ved-dini, str. 137, Et-Tabibu edebuhu ve fikhuhu, str. 301.


To je stari metod koji se zasniva na vađenju ili razbijanju testisa kod muškaraca koja rezultira onesposobljavanjem proizvodnje sperme te time uzrokuje prekid poroda. Ovaj metod, pored toga što onesposobljava čovjekovu sposobnost dobijanja poroda, ona takođe uzrokuje gubljenje polnog nagona, mnoge osobine muškosti i snage i izaziva mnoge zdravstvene probleme .

Druga metoda: savremena hirurška sterilizacija

To je hirurška operacija koja se zasniva na zatvaranju sjemenovoda kroz koji prolazi sperma nakon što bude proizvedena u testisima. Medicinski izvještaji potvrđuju da je proces vraćanja sjemenovoda u njegovu prirodnu funkciju nakon što bude zatvoren veoma težak, koji zahtijeva precizne i napredne hirurške zahvate a uz to rezultat te operacije je nesiguran.
Hirurška sterilizacija izvedena ovom metodom ne utiče na spolni nagon kod muškarca i ne uzrokuje promjene na njegovom tijelu niti njegovom zdravlju osim što trajno gubi sposobnost poroda .

Metode hirurške sterilizacije kod žena

Prvi metod: Vađenje maternice ili jajnika
Ovaj metod je poput uškopljivanja kod muškaraca, zbog toga niko od ljekara ne pribjegava ovoj metodi sa ciljem sprečavanja trudnoće, nego pribjegavaju ovoj metodi u nuždi zbog bolesti u maternici i jajnicama. Takođe, žena kojoj izvade jajnike gubi svoju ljepotu i ženstvenost, a sa druge strane ovaj metod uzrokuje jake bolesti .

Drugi metod: Vezivanje ili presijecanje kanala maternice
Ovo je operacija koja ima za cilj onemogućavanje funkcije kanala maternice i to na način njihovog vezivanja ili presijecanja kako bi se spriječilo dolaženje sperme do jajne ćelije koja je spremna za oplodnju. Ova operacija se može izvesti preko stomaka, vagine ili grlića maternice .
Takođe, medicinski izvještaji potvrđuju da je proces vraćanja funkcije kanala maternice u njihovo prirodno stanje veoma teško .

PROPISI HIRURŠKE STERILIZACIJE
Šerijatski status uškopljenja

Složni su islamski učenjaci da je uškopljenje zabranjeno, kaže Kurtubi: "Nema razilaženja među učenjacima da je uškopljenje zabranjeno i da predstavlja masakriranje i mijenjanje Allahovih stvorenja" .

Ovaj idžma' učenjaka na zabrani uškopljenja ima svoj oslonac u vjerodostojnim argumentima od kojih su:

1 – Hadis kojeg prenosi Ibn Mes'ud, radijallahu anhu, u kojem kaže: "Bili smo u bitci sa Allahovim Poslanikom, sallallahu alejhi ve sellem, i nismo imali ništa pa smo rekli: 'Zašto se ne bi uškopili?' Pa nam je zabranio to" .

2 – Hadis kojeg prenosi S'ad ibn Ebi Vekkas, radijallahu anhu, u kojem kaže: "Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, nije dozvolio Osmanu ibn M'azunu celibat (neženjenje), a da mu je dozvolio mi bi se uškopili" .


El-Ahkamu el-muttesile bil-'ukmi vel-indžabi, str. 682.
Mevani'ul-hamli ed-daimeti vel-muekateti bejnel-hilli vel-hurmeti, str. 33.
Tahdidun-nesli ve tenzimuhu bejnel-'ilmi ved-dini, str.136, El-Ahkamu el-muttesile bil-'ukmi vel-indžabi, str. 683.
Džerahatuz-zukureti vel-unuseti, str. 388.
El-Ahkamu el-muttesile bil-'ukmi vel-indžabi, str. 683.
Tefsirul-kurtubi (7/140).
Buharija (4784) i Muslim (1404).
Buharija (4786) i Muslim (1402).


Navodi Ibn Hadžer da uškopljavanje u sebi sadrži neke štete po čovjeka od kojih su: nanošenje bola, unakažavanje, nanošenje štete koja može odvesti u propast, narušavanje osobine muškosti, mijenjanje Allahovih stvorenja i negiranje Allahove blagodati .
Osnov u hirurškoj sterilizaciji

Uzvišeni Allah u nekoliko ajeta spominje porod kao svoju blagodat sa kojom je blagoslovio svoje robove. Pa tako kaže u prevodu značenja: "O ljudi, bojte se Gospodar svoga, koji vas od jednog čovjeka stvara, a od njega je i drugu njegovu stvorio, i od njih dvoje mnoge muškarce i žene rasijao" (En-Nisa' 1), a na drugom mjestu kaže: "Allah za vas stvara žene od vaše vrste, a od žena vaših daje vam sinove i unuke, i ukusna jela vam daje. Pa zašto u laž oni vjeruju, a Allahove blagodati poriču" (En-Nahl 72).

Skoro da nema razilaženja među učenjacima mezheba da nije dozvoljena upotreba bilo kojih sredstava i metoda sa kojima se trajno za sva vremena oduzima sposobnost poroda, svejedno bilo to kod muškarca ili žene .

Kaže malikijski učenjak Ahmed ibn Gunejm: "A što se tiče toga da ona (žena) upotrijebi lijek kako bi se onesposobila za rađanje zastalno, to joj nije dozvoljeno, jer je posljedica toga prekidanje poroda, kao što ni muškarcu nije dozvoljena upotreba onog što će prekinuti njegov porod ili ga umanjiti" . A kaže šafijski učenjak Ahmed El-Hejtemi: "Zabranjena je upotreba onog što prekida trudnoću zastalno kao što su to jasno izjavili mnogi učenjaci a što je sasvim jasno" .

Takođe, kaže hanbelijski učenjak Mustafa Er-Ruhajbani: "Zabranjeno je piti ono što zastalno prekida trudnoću" .
A došlo je u "El-Mevsu'atul-fikhijje": "Zabranjeno je muškarcima konzumiranje lijekova koji zastalno prekidaju polni nagon kao što je i ženi zabranjeno konzumiranje onog što joj zastalno prekida trudnoću" .

Takođe, Kolegij islamskog prava pri Islamskoj organizaciji  i Kolegij islamskog prava pri Rabiti  su donijeli odluku o zabrani oduzimanja sposobnosti poroda kod muškarca i žene.

Argumenti sa kojima dokazuju zabranu hirurške sterilizacije su:

Prvi: zabrana Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, uškopljavanja, a uškopljavanje je vrsta hirurške sterilizacije sa kojom se prekida porod.

Drugi: hirurška sterilizacija je oprečna šerijatskim ciljevima braka od kojih je najvažniji porod, tj. produženje vrste.

Treći: zabrana Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, celibata koji predstavlja posvećivanje ibadetu a ostavljanje braka, a osnovni smisao te zabrane je zaštita poroda.

Nema razlike u ovoj zabrani hirurške sterilizacije u tome da li se radi prije nego što i muškarac i žena imaju djece ili nakon što su dobili djecu, jer šteta koja se prouzrokuje tim činom se odnosi i na jedno i drugo stanje jer oni koji su dobili djecu mogu ih izgubiti ranom smrću, nesrećom, pogibijom i tako dalje .


Fethul-bari (9/149).
Mes'eletu tahdidin-nesli vikajeten ve iladžen, str. 36.
El-fevakihud-devani (1/117).
Tuhfetul-muhtadž (8/241).
Metalibu ulin-nuha (1/268).
El-Mevsu'atul-fikhijje (30/268).
Medželletu medžme'il-fikhil-islamijj, broj (5/1/748).
Medželletu medžme'il-fikhil-islamijj, broj (5/1/240).
Kadijjetu tahdidin-nesli, str 143-144.



Nema sumnje da je ovaj stav odabran i ispravan, jer ga podupiru jasni šerijatski tekstovi, ciljevi Šerijata i njegova opća pravila.
Neki savremeni učenjaci smatraju da je uopćeno dozvoljena hirurška sterilizacija , i dokazuju svoje mišljenje sljedećim dokazima:

Prvi: čuvanje sposobnosti poroda nije nešto što je vadžib u Šerijata, niti je od bračnih prava supružnika, te prema tome nema smetnje da se izvrši operacija hirurške sterilizacije.
Komentar: dokazi sa kojima dokazuje većina učenjaka zabranu su dovoljno snažni da se iz njih razumije zabrana ove operacije.

Drugi: kijas na dozvolu ostavljanja braka, tj. kao što je dozvoljeno da se čovjek ne ženi, tako isto je dozvoljena upotreba sredstava i metoda sa kojima se trajno sprečava porod.
Komentar: kijas dozvoljena braka na hiruršku sterilizaciju je neispravan, jer sterilizacija sadrži onesposobljavanje genitalnih organa ili njihove funkcije za razliku od samog ostavljanja braka.

Treći: kijas na dozvolu 'azla (izbacivanje sjemena van maternice prilikom spolnog odnosa), tj. kao što je dozvoljeno vršiti 'azl tako isto je dozvoljena hirirška sterilizacija.
Komentar: takođe, ovaj kijas je nevalidan jer činjenje 'azla ne predstavlja trajno gubljenje sposobnosti poroda, niti se njime onesposobljava funkcija genitalnih organa, za razliku od hirurške sterilizacije .

Takođe je došlo u studiji "Muberirati et-t'akimil-muekkati ved-daimi" da je od opravdanja trajne hirurške sterilizacije i to što žene koje se porode pet ili više puta budu izložene velikim zdravstvenim opasnostima i problemima ako bi ponovo ostale trudne.

Odgovor na ovo je da zdravstvene opasnosti kojima se izlažu te žene zbog mnoštva porođaja su manje od onih kojima se izlažu vršenjem hirurške sterilizacije.

Hirurška sterilizacija zbog bolesti muškarca ili žene

U prethodnom poglavlju je pojašnjeno uz argumente da je osnov u hirurškoj sterilizaciji zabrana, a u ovom poglavlju biće govora o izuzetku iz tog osnova a to je postojanje bolesti.

Naime, vađenje testisa se upotrebljava kao sredstvo za liječenje raka prostate, a vađenje jajnika ili maternice kao metod liječenja raka jajnika ili maternice .

Upitana je Stalna komisija za fetve u Saudiji o ženi koja je zbog stalnih trudnoća i porođaja dobijala bolesti koje su je pratile cijelog bračnog života što je rezultiralo pojavljivanjem rana na jeziku i desnama zbog čega nije mogla jesti čak po sedam dana. Pa su joj predložili medicinski stručnjaci da izvrši operaciju vađenja maternice. Komisija je odgovorila da ako je stanje zaista tako kako je ona opisala da nema smetnje da izvrši tu operaciju s tim da ako postoji neki drugi vid sprečavanja trudnoće mimo vađenja maternice da je on preči da se uradi .

Takođe, Stalna komisija za fetve je dozvolila vezivanje jajnika ženi koja dobije zatrovanje krvi tokom trudnoće kao i dozvolu stalnog vezivanja sjemenovoda kod muškarca u slučaju da se izlaže opasnostima .


Od tih učenjaka su: Muhammed Mehdi Šemsuddin u svojoj studiji "Tahdidun-nesli" i šejh Ahmed Ibrahim u knjizi "Tenzimul-usre" (Džerahatuz-zukureti vel-unuseti, str 416).
Tahdidun-nesli vel-idžhad, str. 59, Mevani'ul-hamli, str. 57 i Džerahatuz-zukureti vel-unuseti, str. 416-422.
Džerahatuz-zukureti vel-unuseti, str. 390 i 426.
Fetava el-ledžnetid-daime (19/304).
Fetava el-ledžnetid-daime (19/304).


Hirurška sterilizacija zbog bojazni prenošenja nasljednih bolesti

Savremeni učenjaci i istraživači imaju podijeljeno mišljenje oko toga da li je dovoljno opravdanje za vršenje hirurške sterilizacije odluka ljekara da porod uzrokuje prenošenje opasnih nasljednih bolesti.

Prvo mišljenje: da je u ovoj situaciji dozvoljeno uraditi hiruršku sterilizaciju a neki čak smatraju da je to šerijatski potrebno. Ovo zastupa većina savremenih učenjaka i istraživača.

Komisija za fetve na El-Azharu je izdala fetvu u kojoj se zabranjuje upotreba lijekova u kojima se zastalno sprečava trudnoća osim u stanjima nužde poput toga da supružnici ili jedno od njih boluje od bolesti koja se prenosi na potomstvo (djecu i unučad) .

Zagovarači ovog mišljenja argumentiraju svoj stav sa mnoštvom dokaza od kojih su najbitniji sljedeći :

Prvi: iako ovo prekidanje rađanja u sebi sadrži djelimično umanjivanje poroda u Ummetu time što će neke porodice ostati bez potomstva ono u sebi sadrži otklanjanje veće štete u odnosi na korist koju donosi, a ta šteta se sastoji u rađanju potomstva sa neizlječivim bolestima, a šerijatsko pravilo glasi: "Otklanjanju štete se daje prednost nad pribavljanju koristi".

Drugi: većina islamskih pravnika je dozvolila ženi da traži razvod braka zbog tjelesnih mahana kod muža poput gube i slično, a mudrost u tome je da se često ta bolest prenosi na bližnje ili daljnje potomstvo što je po njima dovoljan razlog za dozvolu poništenja braka među supružnicima.

Drugo mišljenje: zabrana vršenja hirurške sterilizacije zbog bojazni prenošenja bolesti na potomstvo. Ovaj stav je zauzela Stalna komisija za fetve u Saudiji pod vođstvom Bin Baza .
Upitana je Stalna komisija za fetve o ženi koja je rodila tri puta deformisano dijete pa je htjela da izvrši hiruršku sterilizaciju vezivanjem maternice kako ne bi više rađala. Bolnoca u kojoj je htjela izvesti operaciju je odbila da to uradi bez fetve učenjaka, pa je pitala Stalnu komisiju o tome. Odgovor je bio da joj nije dozvoljeno da izvrši stalnu sterilizaciju iz bojazni da ne rodi deformisano dijete, nego da joj je obaveza da se osloni na Uzvišenog Allaha i prisjeti riječi Uzvišenog: " Na Zemlji nema nijednog živog bića, a da ga Allah ne hrani. On zna gdje će koje boraviti i gdje će sahranjeno biti. Sve to ima u jasnoj Knjizi" (Hud 6) .

Argumenti sa kojima podupiru svoj stav su sljedeći:

Prvi: nije dozvoljeno oslanjati se na ono što spomonju ljekari po ovom pitanju jer oni grade svoje odluke na pretpostavkama, a u nečemu poput ovog ne uzimaju se njihove riječi.

Drugi: rađanje deformisanog, gluhog ili nijemog djeteta spada u stvari gajba koje niko ne zna osim Allaha, subhanehu ve te'ala, te je vadžib osloniti se po ovom pitanju na Uzvišenog Allaha.


Tahdidun-nesli ve tenzimuhu, str. 142.
Tahdidun-nesli ve tenzimuhu, str. 140, i Kadijjetu tahdidin-nesli, str. 146.
Fetava el-ledžnetid-daime (18908).
El-Fetava el-mute'alikati bit-tibbi ve ahkamil-merda, str. 287-288.


RUKOVANJE SA ZENOM STRANKINJOM

Rukovanje sa ženom strankinjom (kojoj nije mahrem)

O ovome je već bilo govora a ovom prilikom ćemo samo istaći da je ovo dozvolio pored tako jasnih hadisa doktor Turabi napominjući da su po ovom i drugim pitanjima vezanim za ženu islamski pravnici veoma strogi, gdje su mnoge šerijatske tekstove koji su specifični, po njemu, samo za žene Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, učinili općim za sve muslimanke. I još kaže da su pretjerali u upotrebljavanju argumenta sedduzzeri'a, tj. zatvaranje puteva koji vode u haram.

Te tako po njemu nema smetnje da se u jednoj čistoj atmosferi shodno običaju rukuju muškarac i žena koja mu je strankinja .

Takođe, od onih koji su postali poznati po dozvoli u ovom pitanju je doktor El-Kardavi.

El-Islam vel-almanijje, Jusuf El.Kardavi, str. 39.


Buharija (4425).
Ed-duktur Et-Turabi ve fesadi nezarijjeti tatvirid-din, Abdulfetah El-Mahdžub, str. 33.
Mustakbelul-islami, str. 56.
Es-Sunnetu en-nebevijje, str. 47-50.
El-Islam vel-mustakbel, str. 237, 241.
El-mer'etu bejne te'alimid-dini ve tekalidil-mudžtemi'i, str. 35, 37, 42.

PUTOVANJE ZENE BEZ MAHREMA

Putovanje žene bez mahrema

Od najistaknutijih pobornika ovog pitanja može se smatrati doktor El-Kardavi. On smatra da je zabrana putovanja ženi bez mahrema strogost na pogrešnom mjestu, jer kako pojašnjava smisao zabrane ženi da putuje bez mahremaje zbog straha za ženu ako bi putovala sama pošto je putovanje u ono doba bilo na devama, mazgama u magarcima, a putovalo se uglavnom pustinjama i predjelima koja nisu naseljena. Za razliku od danas kada su se promijenila prevozna sredstva pa se čak došlo dotle da se avionom odputuje iz jedne države u drugu za nekoliko sati. Te prema tome nema više straha ni bojazni za ženu da putuje sama ako je isprati jedan mahrem na jednom aerodromu a dočeka je drugi mahrem na drugom aerodromu . Slično tome dao je fetvu Mustafa Ez-Zerka . O ovome je, takođe bilo govora.

Udaja muslimanke za Ehlu kitabiju i ostajanje žene koja primi Islam u braku sa mužem kjafirom


Idžma' učenjaka je na tome da muslimanki nije dozvoljeno da se uda za bilo kojeg nevjernika, kitabiju ili nekog drugog. Takođe, nema razilaženja među prvim učenjacima da je vadžib razdvojiti supružnike ako je jedno od njih postane nevjernik kao i kada jedno od njih primi Islam, izuzev ako muž primi Islam a žena mu je kitabijka.


Pored toga doktor Turabi dozvoljava Amerikanki da ostane u braku ako ona prije svog muža primi Islam, jer je u tome korist za nju i olakšica u porodičnom komuniciranju . A doktor Taha Džabir El-Alevani smatra da je davanje fetve o obavezi razvođenja žene od muža kafira kad ona primi Islam da je to fitna za Allahove robove . A od najgorljivijih po ovom pitanju je šejh Abdullah El-'Alajili, on smatra da nema smetnje da se muslimanka uda za kitabiju, iako i sam potvrđuje da je prenešen idžma' učenjaka da je to zabranjeno, ali odbija taj idžma' jer je prenešen od kasnijih učenjaka, a ajeti koji govore o zabrani se, po njemu, odnose na mušrike a ne kitabije jer oni nisu mušrici.

Dodaje još da ovo pitanje iako je fikhsko ono se svodi na nacionalni problem, jer zabrana predstavlja prepreku za potpunije nacionalno pobratimljavanje . Naravno, suvišan je komentar na ovo.